Sakaltutan’dan Dünyaya Somon Yolculuğu: Erzincan 500 Milyon Yumurtalık Kapasiteyi Hedefliyor

Erzincan’ın Sakaltutan bölgesinde 1992 yılında birkaç havuzla başlayan somon üretimi, bugün milyonlarca yumurtalık kapasitesi, uluslararası ihracat ağı ve bilimsel çalışmalarla büyümeye devam ediyor. Üçüncü kuşak olarak aile işletmesini sürdüren Ozaner Akpolat, devam eden yatırımların tamamlanmasıyla yıllık 500 milyon adet somon yumurtası üretim kapasitesine ulaşmayı hedeflediklerini söyledi.

Sakaltutan’da faaliyet gösteren tesislerde Karadeniz somonu üretiminin yanı sıra kuluçkahane, yavru balık yetiştiriciliği ve genetik çalışmalar da yürütülüyor. Mevcut iki çiftliğin toplam kapasitesinin yaklaşık 190 milyon adet olduğu belirtilirken, planlanan yeni yatırımlarla tesislerin dünya ölçeğinde önemli üretim merkezlerinden biri haline getirilmesi amaçlanıyor.

Ailenin somon üretimiyle tanışmasının 1992 yılına dayandığını anlatan Ozaner Akpolat, dedesinin Almanya’da gördüğü üretim sistemini Erzincan’a taşıdığını belirtti. İlk yıllarda 6-7 havuzla başlayan üretimin daha sonra ikinci kuşak tarafından geliştirildiğini ifade eden Akpolat, üçüncü kuşak olarak işletmeyi uluslararası pazarlarda daha güçlü bir noktaya taşımayı amaçladıklarını kaydetti.
Akpolat, mevcut tesislerin büyütülmesinin yanı sıra ikinci çiftliğin de devreye alındığını belirterek, yatırımın “Faz 1, Faz 2 ve Faz 3” şeklinde planlandığını söyledi. Yaklaşık üç yıllık süreç sonunda iki tesisin birbirine entegre edilerek kapalı devre sistemlerle çalışmasının ve kapasitenin 500 milyon adet somon yumurtasına çıkarılmasının hedeflendiğini aktardı.

Sakaltutan’da üretilen Karadeniz somonlarının başta Rusya, Çin, Vietnam, Japonya, Almanya ve İngiltere olmak üzere yaklaşık 18 ülkeye ihraç edildiği belirtildi. Üretimin yaklaşık yüzde 90’ının yurt dışına gönderildiğini ifade eden Akpolat, küresel pazardaki somon talebinin yeni yatırımların önünü açtığını söyledi.

Üretim sürecinde yumurtadan çıkan balıklar ilk olarak tesislerde yavru olarak yetiştiriliyor. Yaklaşık 10 gram ağırlığa ulaşan balıklar daha sonra barajlara taşınıyor. Burada gelişimini sürdüren balıkların bir bölümü deniz ortamına aktarılırken, yaklaşık 4 kilogram ağırlığa ulaşan somonlar işleme ve ihracat sürecine alınıyor.

Sakaltutan bölgesinin somon üretiminde önemli bir avantaja sahip olduğunu belirten Akpolat, su kalitesinin üretimde belirleyici olduğunu vurguladı. Bölgedeki suyun yaklaşık 8,7 pH değerine ve 12 ppm oksijen seviyesine sahip olduğunu ifade eden Akpolat, su sıcaklığının istikrarlı seyretmesinin de üretim açısından önemli bir avantaj oluşturduğunu kaydetti.
Tesislerde üretim sürecinin bilimsel olarak takip edilmesi amacıyla balık hastalıkları alanında çalışmalar yürüten Prof. Dr. Hamdi Öğüt de görev alıyor. Uzun yıllardır somon sektörü üzerinde çalışan Öğüt, kaliteli yavru üretiminin sektörün sürdürülebilirliği açısından kritik olduğunu belirtti.

Kuluçkahane ve yavru balıkların haftalık olarak kontrol edildiğini ifade eden Öğüt, hastalıkların tespiti, dezenfeksiyon uygulamaları, bakım süreçleri ve çalışanların eğitimi konusunda düzenli çalışmalar yürütüldüğünü söyledi. Sağlıklı ve kaliteli yavru üretiminin baraj ve deniz çiftliklerindeki üretim verimliliğini doğrudan etkilediğini belirten Öğüt, bunun aynı zamanda üretim maliyetlerinin düşürülmesine de katkı sağladığını kaydetti.
Tesislerde genetik çalışmaların da sürdürüldüğünü belirten Akpolat, balıkların dişileştirilmesi ve kısırlaştırılması gibi alanlarda araştırmalar yapıldığını, kapasite artışıyla birlikte bilimsel çalışmaların da genişletileceğini ifade etti.

Akpolat, Sakaltutan’daki üretimin yalnızca tesislerle sınırlı olmadığını, Türkiye genelinde somon üreticileri, işleme fabrikaları, ihracatçılar, yem ve ekipman tedarikçileri ile lojistik sektörünü de kapsayan geniş bir ekonomik zincir oluşturduğunu söyledi. Üretim zincirinin Türkiye’ye 1 milyar doların üzerinde döviz girdisine katkı sağladığını ifade eden Akpolat, kapasite artışının bu ekonomik hareketliliği daha da büyüteceğini belirtti.
Bölgede üretimin karşılaştığı en önemli zorluklardan birinin ise sert kış şartları olduğu ifade edildi. Yoğun kar ve fırtına nedeniyle bazı dönemlerde üretimin yaklaşık yedi ay sürdürülebildiğini belirten Akpolat, bu nedenle yatırımların aşamalı şekilde hayata geçirildiğini söyledi.

1992 yılında başlayan aile işletmesinin dördüncü kuşağa taşınmasını da hedeflediklerini belirten Akpolat, üçüncü kuşak olarak işletmeyi Avrupa ve dünya pazarında daha güçlü hale getirmeyi amaçladığını, ilerleyen yıllarda yeni neslin de üretim geleneğini devam ettirmesini arzu ettiğini söyledi.
Sakaltutan’da birkaç havuzla başlayan üretim serüveni bugün milyonlarca yumurtalık kapasiteye ulaşırken, 500 milyon adetlik hedefin gerçekleşmesi halinde Erzincan’ın Türkiye’nin somon üretiminde önemli merkezlerden biri haline gelmesi ve su ürünleri sektöründe uluslararası ölçekte daha güçlü bir konuma ulaşması hedefleniyor.